سەرکۆمار ئەردۆغان گوتارێکی بۆ بلۆمبێرگ نووسی

سەرکۆمارى توركيا، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان ڕایگەیاندووە: "لە جیهانی ئەمڕۆدا ڕوونە کە ئاشتیی بەردەوام بە زیادبوونی بلۆکە جیاوازەکان کە لە یەکتر جیاوازن و گفتوگۆ لەگەڵ یەکتر ناکەن، دروست نابێت. بۆ دروستکردنی جیهانێکی دادپەروەرتر، دەبێت ئەزموون، تواناکان و ویستی جوگرافیا جیاوازەکان لەسەر بنەمایەکی هاوبەش کۆبکەینەوە.

سەرکۆمار ئەردۆغان کە بۆ بلۆمبێرگ گوتارێکی بە ناونیشانی 'نەتەوە یەکگرتووەکان دەبێت مافی ڤیتۆی ئەنجوومەنی ئاسایش هەڵبوەشێنێتەوە' نووسیووە، گوتوویەتی: "کارەساتەکانی ساڵانی ڕابردوو کە جیھان شاھیدی بووە، وەک پەتاکان، قەیرانی وزە، تێکچوونی زنجیرەکانی دابینکردن و ململانێی ناوچەیی، نیشانیان داوە کە سپاردنی چارەسەرکردنی قەیرانەکانی جیھان بە ویستی چەند پایتەختێک لەگەڵ واقعەکانی ئەمڕۆدا ناگونجێت".

سەرکۆمار جەختی کردووەتەوە کە گونجاندنی میکانیزمەکانی بڕیاردانی جیهانی لەگەڵ مەرجەکانی ئەمڕۆ چیتر نابێت دوا بخرێت و ئاماژەی بەوە کردووە کە جەنگی دووەمی جیهانی هێشتا لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕەنگ دەداتەوە.

هەروەها سەرکۆمار ئەردۆغان گوتوویەتی: "بوونی سیستەمێکی نوێی نوێنەرایەتی، کە کاریگەرتر، دادپەروەرتر و لەبەرامبەر بەرپرسیارێتی وەڵامدەرەوە بێت، پێویستییەکی حەتمییە و ئەمەش تەنھا بە فراوانکردنی نوێنەرایەتی و بە دابەشکردنی دادپەروەرانەی بەرپرسیارێتیی سەرکردایەتی دەکرێت، پێویستە ئەزموون، توانایی و ویستی ناوچە جیاوازەکان لە چارەسەرکردنی کێشە جیھانی و ناوچەییەکاندا بەشداری پێ بکرێت. بانگەوازەکەمان بە ناونیشانی "جیھان گەورەترە لە پێنج" لەم ڕووەوە بانگھێشتێکە بۆ تێگەیشتنێکی فراوانتر لە بەرپرسیارێتی. پێویستە چیتر پێویستیی چاکسازییەکان تەنھا بە گوتار نەھێڵین و بیکەین بە نەخشەڕێگایەکی کرداریی، چونکە زیادکردنی ئەندامانی نوێی ئیمتیازدار بۆ ئەنجوومەنی ئاسایش، کێشەی کۆبوونەوەی هێزی بڕیاردان لە دەستی چەند دەوڵەتێکدا چارەسەر ناکات، بەڵکو چوارچێوەی پێکهاتەی ئیمتیازدار فراوانتر دەکات. هەڵوەشاندنەوەی ئیمتیازی ڤیتۆ دەبێت هەم خاڵی دەستپێکی هەر چاکسازییەک بێت و هەم ئامانجی ستراتیژیی سەرەکیی بێت".

سەرکۆمار ئەردۆغان هەروەها نووسیویەتی: "چاکسازی نابێت بەو مانایە بێت کە ھەمان ئیمتیاز بە وڵاتانی دیکەش بدرێت. دەبێت لە چوارچێوەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکاندا ھاوپەیمانییەکی فراوان پێکبھێنرێت لەسەر بنەمای ئەوەی ھیچ وڵاتێک دەسەڵاتی ئەوەی نەبێت کە بە شێوەیەکی ھەمیشەیی ڕێگری لە ویستی زۆرینەی کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بکات".

لێپرسینەوە دەبێت زیاتر بکرێت

ئەردۆغان جەختی کردووەتەوە کە دەبێت هاوسەنگیی نێوان ئەنجوومەنی ئاسایش و کۆبوونەوەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکانیش دووبارە دابمەزرێتەوە و گوتوویەتی: "دەسەڵاتەکانی کۆمەڵەی گشتی دەبێت بەھێز بکرێن، و توانای نوێنەرایەتیی ئەنجوومەنی ئاسایش و بەرپرسیارێتیی ئەو لەبەرامبەر کۆمەڵەی گشتی زیاد بکرێت، بە شێوەیەک کە ئەندامێتیی ھەمیشەیی نەبێت و ئەندامانی ئەنجوومەنی ئاسایش بۆ ماوەیەکی دیاریکراو، بە شێوەی خولیی و لەلایەن کۆمەڵەی گشتییەوە ھەڵبژێردرێن. ئەو وڵاتانەش کە دەیانەوێت دووبارە ببنەوە ئەندام، ئەوا لە ھەڵبژاردنەکاندا دەبێت متمانەی زۆرینەی ئەندامان دووبارە بەدەستبھێننەوە".

ناتوانین ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی داهاتوو لەسەر بنەمای پاراستنی پێکهاتە هەڕەمییەکانی ڕابردوو بونیاد بنێین

لە گوتارەکەیدا لەمبارەیەوە نووسیویەتی: "سیستەمێک کە بەڵێنی ئاشتی، سەقامگیریی و خۆشبژێوی ھاوبەشیی بە مرۆڤایەتی داوە، لە ڕێگریکردن لە جەنگە نوێکان، کەمکردنەوەی نایەکسانییەکان و وەڵامدانەوە بە گۆڕانی ھاوسەنگییەکانی ھێزدا، بە تەواوی سەرکەوتوو نەبووە".

سەرکۆماری تورکیا ھەروەھا ئاماژەی بەوە کردووە کە لە کاتێکدا ناوەندی ھێزی نوێ لە بوارەکانی ئابووری، ئاسایش، تەکنەلۆژیا و دیپلۆماسیدا سەرھەڵدەدەن، دامەزراوە نێودەوڵەتییەکان نەیانتوانیوە بە ھەمان خێرایی خۆیان لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییەدا بگونجێنن.

ئەردۆغان جەختی لەوە کردووەتەوە کە پشتگیری ئەو هەوڵە دەکەن کە ئیمتیازی ڤیتۆ هەڵبوەشێنرێتەوە، ئەندامە هەڵبژێردراوەکان لە پرۆسەکانی بڕیارداندا کاریگەریی زیاتر بەدەست بهێنن و ڕۆڵی کۆبوونەوەی گشتی بەهێزتر بکرێت و لەمبارەیەوە گوتوویەتی: "کۆبوونەوەی وڵاتانی ناوچە جیاوازەکان لەسەر ئەم بنەمایە هاوبەشە، ڕەوایەتی و توانای نوێنەرایەتیی سیستەمی نێودەوڵەتی بەهێز دەکات. لە جیهانی ئەمڕۆدا ڕوونە کە ئاشتیی بەردەوام بە زیادبوونی بلۆکە جیاوازەکان کە لە یەکتر جیاوازن و لەگەڵ یەکتر گفتوگۆ ناکەن، ناتوانێت دابمەزرێت، تورکیا بە پشتبەستن بە نەریتی دەوڵەتیی کۆن، توانای دیپلۆماسی و پەیوەندییە بەهێزەکانی لەگەڵ ناوچە جیاوازەکان، بەردەوام دەبێت لەم هەوڵەی چاکسازییەدا بەرپرسیارێتیی خۆی بگرێتە ئەستۆ".